• Strona główna
  • Kontakt
  • Aktualności
BIP
mask

Projekt: "Ochrona siedlisk gatunków na torfowisku Rynki w Narwiańskim Parku Narodowym"

Projekt: "Ochrona siedlisk gatunków na torfowisku Rynki w Narwiańskim Parku Narodowym"

Wyjątkowe walory przyrodnicze obszaru torfowiska Rynki dostrzeżone zostały jeszcze przed powołaniem Narwiańskiego Parku Narodowego. Pierwsze inwentaryzacje przyrodnicze wykonane na początku lat 90-tych ubiegłego wieku opracowane zostały na potrzeby projektowanego rezerwatu przyrody „Rynki”. Kolejne badania wykonane w latach 1999-2002 w ramach Planu ochrony NPN potwierdziły wyjątkowe walory torfowiska, jednak wskazały pilną potrzebę ochrony czynnej obszaru ze względu na zagrożenie rozprzestrzenianie się zakrzaczeń. Szansą na kompleksową ochronę obszaru było ogłoszenie w 2008 roku konkursu nr 1/2008 „Ochrona siedlisk i gatunków in-situ”, do którego przystąpił Narwiański Park Narodowy składając wniosek pt „Ochrona siedlisk gatunków na torfowisku Rynki w Narwiańskim Parku Narodowym”. Po pozytywnej ocenie formalnej i merytorycznej projekt został umieszczony na 5 miejscu listy rankingowej Ministra Środowiska. W dniu 25 maja 2009 roku Narwiański Park Narodowy jako pierwszy w Polsce podpisał umowę o dofinansowanie projektu konkursowego w ramach V Osi Priorytetowej. Projekt „Ochrona siedlisk i gatunków na torfowisku Rynki w Narwiańskim Parku Narodowym” jest finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu Państwa. Wartość projektu 1.230.014PLN.

Głównym celem projektu jest ochrona i zachowanie różnorodności biologicznej torfowiska Rynki przez: wykup gruntów na potrzeby ochrony siedlisk i gatunków, inwentaryzację i monitoring przyrodniczy, zabiegi ochronne - odkrzaczanie, zwiększenie świadomości ekologicznej społeczności lokalnej.

Torfowisko Rynki

Torfowisko Rynki zajmuje powierzchnię 351ha, położone jest w południowej części Narwiańskiego Parku Narodowego w gminie Turośń Kościelna i Łapy. Jest to jeden z najcenniejszych i priorytetowych obszarów NPN. Obszar położony jest w jednej z zatok na skraju doliny Narwi, jest silnie uwodniony i niezależnie od pory roku utrzymuje się tu wysoki poziom wód gruntowych. Warunkuje to istnienie czynnego procesu torfotwórczego. Występują tu najgłębsze w Narwiańskim Parku Narodowym pokłady torfu, których miąższość miejscami przekracza 2m. Na torfowisku panuje mieszany typ zasilania hydrologicznego, gdyż poza zalewem powierzchniowym ma tu miejsce także intensywne zasilanie wodami podziemnymi dopływającymi z wysoczyzny. Szata roślinna torfowiska to głównie szuwary właściwe i wielkoturzycowe, które w wyniku zaprzestania ekstensywnej gospodarki łąkarskiej zarastają wierzbą i brzozą.

Inwentaryzacja przyrodnicza

Najnowsze dane na temat przyrody torfowiska dostarczyła inwentaryzacja przyrodnicza wykonana na początku projektu. Dokumentacja przyrodnicza zarejestrowała „stan 0” przed rozpoczęciem zabiegów ochronnych. Udokumentowane zostały następujące elementy przyrody: roślinność, flora, ornitofauna, bezkręgowce, herpetofauna.

Wykup gruntów

Realizacja jakichkolwiek zadań ochronnych przez Narwiański Park Narodowy możliwa jest tylko na gruntach Skarby Państwa. Jednak ponad 70% powierzchni Parku to nadal grunty prywatne i utrudnia ochronę niektórych cennych fragmentów NPN. Niewielkie zainteresowania właścicieli użytkowaniem bagiennych łąk w Parku sprawia, że jedynym sposobem ochrony obszaru Parku jest wykup gruntów, a następnie realizacja ochrony czynnej.

Obszar torfowiska składa się z ponad 320 działek ewidencyjnych , których średnia powierzchnia wynosi 0,9ha. Są one bardzo wąskie i długie co jest charakterystyczne dla gruntów użytkowanych kośnie i pastwiskowo w całej dolinie Narwi. Granice działek są trudne do odnalezienia „na gruncie” ponieważ nie ma punktów, które je rozgraniczają. Zlokalizowanie poszczególnych działek możliwe jest jedynie dzięki użyciu precyzyjnego GPS-a. Przed rozpoczęciem projektu w tym rejonie, w zarządzie Narwiański Park Narodowy było tylko 35ha (wyłączając powierzchnie leśne).

Proces wykupu gruntów jest skomplikowany i długotrwały. Uzyskane we wcześniejszych latach doświadczenia związane z kupnem gruntów na rzecz NPN pozwoliło wnioskować, że będzie niemożliwe wykupienie w czasie trwanie 3 lat projektu wszystkich działek znajdujących się w granicach torfowiska. Ma to przede wszystkim związek ze skomplikowaną sytuacją prawną niektórych działek. Po wstępnym rozpoznaniu założyliśmy, że możliwy będzie wykup 100ha. Głównym kryterium decydującym o kupnie działki są walory przyrodnicze oraz lokalizacja umożliwiająca utworzenie większego kompleksu gruntów Skarbu Państwa.

Zabiegi ochronne - odkrzaczanie

Obszar torfowiska tak jak cała dolina Narwi była przez setki lat ekstensywnie użytkowana jako łąki i pastwiska co skutecznie hamowało sukcesję. Od końca lat 70, zaprzestano jakichkolwiek form użytkowania, co było jedną z przyczyn ekspansji gatunków krzewiastych i drzewiastych. Proces ten wpłynął na spadek różnorodności biologicznej obszaru ponieważ znacznie zmniejszyła się powierzchnia „terenów otwartych”. Intensyfikacja produkcji rolnej sprawia, że obecnie zainteresowanie rolników prowadzeniem ekstensywnej gospodarki rolnej jest niewielkie. Aby osiągnąć główny cel projektu - zwiększenie i utrzymanie różnorodności biologicznej torfowiska Rynki należy przywrócić i ustabilizować stan siedlisk torfowiska z czasu regularnie prowadzonej ekstensywnej gospodarki łąkarskiej. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest powstrzymanie sukcesji wierzby i brzozy poprzez ciągłe, kilkuletnie odkrzaczanie. Ten zabieg ochronny jest głównym zadaniem w projekcie i będzie realizowany na gruntach będących w zarządzie NPN oraz na działkach wykupionych w czasie trwania projektu. W latach 2010-2012 zostaną usunięte drzewa i krzewy z powierzchni 325ha z czego w 2010r. 75ha, 2011 - 115ha, 2012 - 135ha. Odkrzaczanie wykonywane jest po zakończeniu lęgów w sezonie jesienno-zimowym.

Monitoring przyrodniczy - ocena efektów prowadzących prac

Ocena efektów prowadzonych zabiegów ochronnych będzie możliwa dzięki monitowaniu poszczególnych elementów przyrody torfowiska Rynki. Monitoring przyrodniczy obejmie następujące składniki ekosystemu torfowiska: roślinność i flora, ornitofauna, bezkręgowce, herpetofauna. Opracowane wyniki dadzą odpowiedź czy prowadzone zabiegi ochronne doprowadziły do osiągnięcia głównego celu projektu.

Edukacja ekologiczna

Część obszaru torfowiska nie zostanie objęta zabiegami ochronnymi ponieważ nadal pozostanie w rękach prywatnych. Dlatego w projekcie zaplanowano akcję edukacyjną skierowaną do społeczności lokalnej. Zadanie to ma na celu zwiększenie świadomości ekologicznej społeczności lokalnej w zakresie konieczności ochrony siedlisk i gatunków poprzez ekstensywną gospodarkę łąkarską. Działanie to ma skłonić rolników do ponownego ekstensywnego użytkowania łąk na torfowisku Rynki. Edukacja rolników będzie się odbywała na szkoleniach, których tematami będą: sposoby użytkowania rolniczego w celu ochrony siedlisk i gatunków, możliwości pozyskania dodatkowych środków finansowych na użytkowanie rolnicze obszarów bagiennych w celu ochrony ich walorów przyrodniczych.